Verlaagd tarief successierechten bij vererving familiale ondernemingen en vennootschappen (art. 76-84 en 87 PD 2012)

De vrijstelling van successierechten bij vererving van familiale ondernemingen en familiale vennootschappen verdwijnt vanaf 1 januari 2012. Maar er blijft nog een gunsttarief van 3% voor een verkrijging in rechte lijn en tussen echtgenoten of samenwonenden, en 7% voor een verkrijging tussen alle andere personen (nieuw art. 60/1 e.v. Vl. W.Succ.).

Hierna volgt een overzicht van de nieuwe successieregeling.

Gunsttarieven

Vanaf 1 januari 2012 bedraagt het successierecht en het recht van overgang bij overlijden 3% voor een verkrijging in rechte lijn en tussen echtgenoten of samenwonenden, en 7% voor een verkrijging tussen andere personen voor:

de nettowaarde van de verkrijging van de volle eigendom, de naakte eigendom of het vruchtgebruik van de activa die door de erflater of zijn echtgenoot of samenwonende beroepsmatig zijn geïnvesteerd in een familiale onderneming.Deze vermindering is niet van toepassing op de verkrijging van onroerende goederen die hoofdzakelijk tot bewoning worden aangewend of zijn bestemd;

de nettowaarde van de verkrijging van de volle eigendom, het vruchtgebruik of de naakte eigendom van aandelen van een familiale vennootschap met zetel van werkelijke leiding in een EER-lidstaat op voorwaarde dat de aandelen van de vennootschap op het ogenblik van het overlijden voor ten minste 50% in volle eigendom toebehoren aan de erflater en/of zijn familie. De aandelen van de vennootschap moeten op het ogenblik van overlijden minstens voor 30% in volle eigendom toebehoren aan de erflater en/of zijn familie indien hij:ofwel gezamenlijk met één andere aandeelhouder en zijn familie volle eigenaar is van minstens 70% van de aandelen van de vennootschap; ofwel gezamenlijk met twee andere aandeelhouders en hun familie volle eigenaar is van minstens 90% van de aandelen van de vennootschap.

Familiale onderneming

Met ?familiale onderneming' bedoelt men in de nieuwe successieregeling: een nijverheids-, handels-, ambachts-, of landbouwbedrijf of een vrij beroep, dat door de erflater en/of zijn echtgenoot of samenwonende, al dan niet samen met anderen, persoonlijk wordt geëxploiteerd en uitgeoefend.

Familiale vennootschap

Een ?familiale vennootschap' is een vennootschap die de uitoefening van een nijverheids-, handels-, ambachts- of landbouwactiviteit, of van een vrij beroep tot doel heeft.
Als de vennootschap niet beantwoordt aan deze definitie, maar minstens 30% van de aandelen houdt van minstens één directe dochtervennootschap die aan deze voorwaarde beantwoordt en die haar zetel van werkelijke leiding in een EER-lidstaat heeft, wordt zij ook beschouwd als een familiale vennootschap. De toepassing van het verlaagd tarief van successierechten wordt hier wel beperkt tot de waarden van de aandelen van de vennootschap in deze dochtervennootschap.

Vennootschappen die geen reële economische activiteit hebben, worden uitgesloten van de vermindering. Een vennootschap heeft geen reële economische activiteit als uit de balansposten van haar jaarrekening of geconsolideerde jaarrekening van minstens een van de drie boekjaren voorafgaand aan de datum van overlijden van de erflater cumulatief blijkt:

dat de bezoldigingen, sociale lasten en pensioenen gelijk zijn aan of minder bedragen dan 1,50% van de totale activa, en

de terreinen en gebouwen meer dan 50% bedragen van het totaal actief.

De verkrijger kan het tegenbewijs hiervan leveren.

Aandelen

Met ?aandelen' bedoelt men in de nieuwe successieregeling:

elk deelbewijs met stemrecht dat een deel van het maatschappelijk kapitaal vertegenwoordigt;

de certificaten van aandelen, uitgereikt door rechtspersonen met zetel in een EER-lidstaat, ter vertegenwoordiging van aandelen van familiale vennootschappen die aan de gestelde voorwaarden voldoen en waarvan de rechtspersoon verplicht is om de dividenden en andere vermogensvoordelen onmiddellijk en ten laatste binnen de maand door te storten aan de certificaathouder.

Samenwonende

Een ?samenwonende' wordt in de nieuwe successieregeling omschreven als:

de persoon die op de dag van overlijden van de erflater wettelijk samenwoont met de erflater;

de persoon of de personen die op de dag van overlijden van de erflater ten minste drie jaar ononderbroken met de erflater samenwonen en er een gemeenschappelijke huishouding mee voeren. Deze voorwaarden zijn ook vervuld als het samenwonen en het voeren van een gemeenschappelijke huishouding met de erflater aansluitend op de periode van drie jaar tot op de dag van het overlijden van de erflater, als gevolg van overmacht onmogelijk is geworden. Een uittreksel uit het bevolkingsregister houdt een weerlegbaar vermoeden in van ononderbroken samenwoning en van het voeren van een gemeenschappelijke huishouding.

Familie van de erflater of aandeelhouder

Worden beschouwd als ?familie van de erflater of de aandeelhouder':

de echtgenoot of samenwonende van de erflater of aandeelhouder;

de verwanten in rechte lijn van de erflater of aandeelhouder, en hun echtgenoten of samenwonenden;

zijverwanten van de erflater of aandeelhouder tot en met de tweede graad, en hun echtgenoten of samenwonenden;

kinderen van vooroverleden broers en zusters van de erflater of aandeelhouder.

Nettowaarde

De ?nettowaarde' is de waarde van de activa of aandelen verminderd met de schulden, behalve degene die specifiek werden aangegaan om andere goederen te verwerven of te behouden.

Cumulatieve voorwaarden

De gunsttarieven van 3% en 7% zijn enkel van toepassing als volgende voorwaarden cumulatief zijn vervuld:

in de aangifte dienen de verkrijgers te bevestigen dat zij aanspraak wensen te maken op de vermindering en dat de voorwaarden daarvoor vervuld zijn;

bij de aangifte wordt een origineel attest gevoegd dat is uitgereikt door de gemachtigde ambtenaren van de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) en waaruit blijkt dat aan de voorwaarden is voldaan. Indien dit attest niet wordt ingediend voordat de rechten opeisbaar zijn, moeten deze rechten, tegen het normale tarief berekend, binnen de wettelijke termijn betaald worden.

Voorwaarden tot behoud

Om het gunsttarief van de successierechten te kunnen behouden, moeten een aantal cumulatieve voorwaarden gedurende drie jaar na de datum van het overlijden van de erflater worden nageleefd:

familiale ondernemingen:de activiteit van de familiale onderneming moet zonder onderbreking worden voortgezet; de betrokken onroerende goederen mogen niet hoofdzakelijk tot bewoning aangewend of bestemd worden;

familiale vennootschappen:de familiale vennootschap moet blijven voldoen aan de voorwaarden van artikel 60/1, §2, 2°, Vl. W.Succ.; de activiteit van de familiale vennootschap moet zonder onderbreking worden voortgezet; de familiale vennootschap moet voor elk van de drie jaar een jaarrekening of geconsolideerde jaarrekening opmaken en eventueel publiceren volgens de vigerende boekhoudwetgeving van de lidstaat waar haar maatschappelijke zetel is gevestigd op het ogenblik van het overlijden. Die jaarrekening wordt ook gebruikt ter verantwoording van de aangifte in de inkomstenbelasting. Ondernemingen of vennootschappen met maatschappelijke zetel buiten het Vlaams Gewest, maar binnen België, moeten een jaarrekening of geconsolideerde jaarrekening opmaken en eventueel publiceren volgens de vigerende boekhoudwetgeving in België op het ogenblik van het overlijden van de erflater; gedurende drie jaar mag het kapitaal van de familiale vennootschap niet dalen ?door uitkeringen of terugbetalingen?, en de zetel van werkelijke leiding van de familiale vennootschap mag niet overgebracht worden naar een niet-EER-lidstaat.

Attest

De verkrijgers die het gunsttarief wensen te genieten, richten een schriftelijk verzoek tot de gemachtigde ambtenaren van Vlabel om het attest te bekomen waaruit blijkt dat aan alle voorwaarden is voldaan. De Vlaamse Regering bepaalt de voorwaarden en modaliteiten voor het aanvragen en verstrekken van dit attest.
De Vlabel-ambtenaren leveren aan de bevoegde ontvanger een nieuw attest af als ze vaststellen dat aan de voorwaarden voor het behoud van de vermindering niet meer is voldaan.

Controle

Drie jaar na de datum van het overlijden van de erflater controleren de ambtenaren van Vlabel of de voorwaarden voor het behoud van de vermindering vervuld zijn. Zijn die niet vervuld, dan worden de rechten geacht verschuldigd te zijn berekend tegen het gewone tarief, zonder vermindering. De verkrijgers kunnen ook spontaan aan Vlabel melden dat de voorwaarden voor het behoud van de vermindering niet langer vervuld zijn. De Vlaamse Regering bepaalt de voorwaarden en modaliteiten voor deze melding.

De gemachtigde Vlabel-ambtenaren kunnen, zonder verplaatsing, aan de verkrijger inlichtingen en inzage vragen in de nodige stukken, om te controleren of aan de voorwaarden is voldaan.
Indien de verkrijger deze inlichtingen of stukken niet bezorgt binnen de twee maanden, te rekenen van de derde werkdag volgend op de datum van verzending van het verzoek, dan vervalt het recht op vermindering van successierechten. Als de vermindering vervalt, dan worden de rechten geacht verschuldigd te zijn berekend tegen het evenredig tarief, zonder toepassing van de vermindering.

Bezwaar

De verkrijger kan bezwaar aantekenen wanneer Vlabel een attest weigert af te leveren, of wanneer de Vlabel-ambtenaren aan de bevoegde ontvanger een nieuw attest afleveren als ze vaststellen dat aan de voorwaarden voor het behoud van de vermindering niet meer is voldaan. Dat bezwaar moet per brief worden ingediend, uiterlijk drie maanden te rekenen vanaf de derde werkdag na de datum van verzending van de administratieve beslissing waarbij de attestaanvraag werd afgewezen of waarbij mededeling wordt gedaan van het verval van de vermindering wegens het niet voldoen aan de voorwaarden voor behoud ervan.

De Vlabel-ambtenaren bevestigen de ontvangst van het bezwaarschrift per brief aan de indieners en sturen er op hetzelfde moment een kopie van aan de ontvanger van het kantoor waar de aangifte van nalatenschap moet worden of werd ingediend. Uiterlijk vier maanden na ontvangst van het bezwaarschrift, zendt Vlabel zijn beslissing over het bezwaarschrift aan de verzoekers en tegelijktijd aan de ontvanger. Bij gebrek aan kennisgeving van de beslissing binnen deze termijn wordt het bezwaarschrift geacht te zijn ingewilligd.

Verdachte periode verlengd

Schenkingen die de overledene tijdens de laatste drie jaar vóór zijn overlijden heeft gedaan, zonder dat er daarvoor schenkingsrechten werden betaald, worden bij de nalatenschap gerekend (waardoor er successierechten verschuldigd zullen zijn) (?oud' art. 7 Vl. W.Succ.).

Voor schenkingen van activa en aandelen van familiale vennootschappen en familiale ondernemingen (nieuw art. 7/1 Vl. W.Succ.), die hebben plaatsgevonden vanaf 1 januari 2012 en die in aanmerking komen voor de nieuwe vrijstelling van registratierechten (art. 140bis Vl. W.Reg.), maar waarbij de schenkingsakte niet is geregistreerd, wordt de ?verdachte periode' verlengd tot zeven jaar vóór het overlijden (nieuw art. 7 Vl. W.Succ.).
Op deze manier wil de Vlaamse Regering de schenking van familiale vennootschappen en familiale ondernemingen stimuleren.

Voor schenkingen die dateren van vóór 1 januari 2012, en voor schenkingen van roerende goederen die niet in aanmerking komen voor de nieuwe vrijstelling van artikel 140bis e.v. van het Vl. W.Reg. (bv. geld) blijft de termijn van drie jaar gelden.

Loonlastvoorwaarde

In de ?oude' vrijstellingsregeling inzake successierechten moest er een ?loonlastvoorwaarde' nageleefd worden. De (tijdelijke) afschaffing van deze loonlastvoorwaarde werd verlengd tot 31 december 2011 (wijziging art. 60bis, §5 Vl. W.Succ.).

?Oude' successieregeling

Tot 31 december 2011 konden familiale ondernemingen en aandelen van (en vorderingen op) familiale vennootschappen volledig vrij van successierechten worden vererfd. Dit uiteraard ook onder bepaalde voorwaarden. Deze vrijstelling verdween dus op 1 januari 2012 (er blijft wel nog een gunsttarief).
Maar om de bedrijfsleiders te stimuleren om al bij leven aan hun opvolging te denken, besliste de Vlaamse Regering nu om de schenking van familiale ondernemingen en familiale vennootschappen vrij te stellen van registratierechten.

In werking

De nieuwe successieregeling (verlaagde tarieven van 3% en 7%) geldt voor overlijdens vanaf 1 januari 2012.

Bron: Decreet van 23 december 2011 houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 2012, BS 30 december 2011 (ed. 4), 81.683 (art. 73-75 en 87).