Zesde staatshervorming: Gerechtelijk arrondissement Brussel hervormd

De wet van 19 juli 2012 hervormt het gerechtelijk arrondissement Brussel. Deze hervorming maakt deel uit van de zesde staatshervorming.

Ontdubbeling rechtbanken

Het rechtsgebied van het gerechtelijk arrondissement Brussel (Halle Vilvoorde), dat zich uitstrekt over twee gewesten: Brussel en Vlaanderen, blijft identiek. Het gerechtelijk arrondissement Brussel wordt dus niet gesplitst.

De rechtbank van eerste aanleg, de rechtbank van koophandel, de arbeidsrechtbank en de arrondissementsrechtbank worden ontdubbeld in een Franstalige en een Nederlandstalige rechtbank, die elk voor heel het gerechtelijk arrondissement Brussel, dat bestaat uit de huidige 54 gemeenten van Brussel-Halle-Vilvoorde (waaronder de 19 Brusselse gemeenten en 6 Vlaamse gemeenten met taalfaciliteiten), bevoegd zijn.
Wat de politierechtbank betreft, wordt alleen de politierechtbank van Brussel ontdubbeld. In het arrondissement Brussel-Hoofdstad is er nu dus een Franstalige politierechtbank en een Nederlandstalige politierechtbank.
De vredegerechten worden niet ontdubbeld.

Ook de verdelingsregels van de zaken onder de Franstalige en Nederlandstalige rechtbanken blijven identiek aan de verdelingsregels die momenteel gelden voor de Franstalige en Nederlandstalige kamers.

Eén derde van de magistraten van de Franstalige rechtbanken en één derde van de magistraten van de Nederlandstalige rechtbanken (inclusief de twee politierechtbanken van Brussel) moeten ?functioneel tweetalig' zijn.
Enkel voor de korpschefs van de rechtbanken en de vrederechters blijft de vereiste van een ?grondige kennis van de tweede taal'.

Het personeel van de politierechtbank, van de arbeidsrechtbank en van de rechtbank van eerste aanleg zal bestaan uit 80% Franstaligen en 20% Nederlandstaligen van het huidige personeel. Alleen bij de rechtbank van koophandel is de verhouding 60% Franstalig/40% Nederlandstalig. Dit geldt niet alleen voor de magistraten, maar ook voor de griffies en het andere gerechtelijk personeel.
Tegen 1 juni 2014 komt er een werklastmeting. Komt die meting er niet tijdig, dan is de verhouding opnieuw 80/20.

De ontdubbeling van de rechtbanken zal effectief in werking treden op het moment dat 90% van alle taalkaders is ingevuld (niet alleen bij de rechters, maar ook bij de griffies). De ontbrekende betrekkingen worden onmiddellijk vacant verklaard en bekendgemaakt. De overtallige betrekkingen (vooral Nederlandstalige rechters en Nederlandstalig gerechtelijk personeel) zullen geleidelijk aan uitdoven. Zij die vertrekken, worden niet vervangen.

Splitsing Parket

Het Parket wordt gesplitst in een parket voor Brussel, bevoegd voor de 19 Brusselse gemeenten, en een parket voor Halle-Vilvoorde, bevoegd voor het grondgebied van Halle-Vilvoorde.

Het parket van Halle-Vilvoorde zal bestaan uit 20% van het ?vroegere' kader van het parket van Brussel (= Brussel-Halle-Vilvoorde), inclusief de toegevoegde magistraten. Binnen de 3 jaar na de hervorming zal, op vraag van een van de twee betrokken procureurs des Konings, de relevantie van dit percentage kunnen worden geëvalueerd.

Het parket van Brussel zal, in afwachting van het vastleggen van de kaders volgens o.a. de werklastmeting, samengesteld zijn uit 1/5 Nederlandstaligen en 4/5 Franstaligen. De werklastmeting mag er niet toe leiden dat het respectievelijk aantal magistraten in elke taalgroep vermindert.
Van alle magistraten moet 1/3 ?functioneel tweetalig' zijn.

Het parket van Halle-Vilvoorde is samengesteld uit Nederlandstalige magistraten waarvan 1/3 tweetalig is.
Om de Franstalige zaken in Halle-Vilvoorde prioritair te kunnen behandelen, worden functioneel tweetalige Franstalige magistraten, overeenstemmend met 1/5 van het aantal Nederlandstalige magistraten van Halle-Vilvoorde, van het parket van Brussel gedetacheerd. Zij zullen deze zaken behandelen zodra de verdachte voor de Franse taal heeft gekozen. Voor de uitvoering van het strafrechtelijk beleid staan zij onder het gezag van de procureur des Konings van Halle-Vilvoorde, maar onder het hiërarchisch gezag van de procureur des Konings van Brussel.

Een Nederlandstalige procureur des Konings met een grondige kennis van het Frans zal het parket van Halle-Vilvoorde leiden.

Het Brussels parket zal geleid worden door een Franstalige procureur des Konings met een grondige kennis van het Nederlands. Een Nederlandstalige adjunct-procureur met een grondige kennis van het Frans staat hem bij.

De tweetaligheidsvereisten en de aangepaste kaders gelden ook voor de parketsecretariaten en voor het gerechtelijk personeel.

Net zoals bij de ontdubbeling van de rechtbanken zullen ook hier de ontbrekende betrekkingen onmiddellijk vacant verklaard en bekendgemaakt worden. De inwerkingtreding van de hervorming zal effectief zijn zodra de nieuwe kaders voor 90% zijn ingevuld. Ook hier zullen de overtallige betrekkingen uitdoven (zij die vertrekken, worden niet vervangen).

Coördinatiecomité
Er wordt een coördinatiecomité opgericht om het overleg tussen het parket van Brussel en het parket van Halle-Vilvoorde te verzekeren, meer bepaald voor de samenwerkingsmodaliteiten van de twee parketten en de detachering van de Franstalige magistraten in Halle-Vilvoorde.

Arbeidsauditoraat

De hervorming van het parket van Brussel geldt onder dezelfde voorwaarden ook voor het Arbeidsauditoraat van Brussel.

Taalgebruik

De bestaande rechten van de rechtsonderhorigen in het gerechtelijk arrondissement Brussel blijven integraal gevrijwaard. De mogelijkheid tot het wijzigen van de taal voor verweerders met woonplaats in het gerechtelijk arrondissement Brussel, en voor verweerders die in de gemeenten met een bijzonder taalregime wonen, blijft dus bestaan.

De taalwet gerechtszaken blijft onveranderd, op onderstaande regels na.

Vraag tot doorverwijzing
De huidige mogelijkheden om te verzoeken om van taal te veranderen, worden behouden, maar deze vraag kan omgezet worden in een vraag tot doorverwijzing (ontdubbeling rechtscolleges).

Gemeenschappelijk akkoord taalwijziging
Voor de Nederlandstalige of Franstalige rechtscolleges van het gerechtelijk arrondissement Brussel kunnen de partijen in gemeenschappelijk akkoord vragen om van taal te veranderen of om te worden doorverwezen.

Voor alle gerechtelijke arrondissementen van het land wordt een nieuwe procedure m.b.t. de vraag tot taalwijziging of de verwijzing, beide in gemeenschappelijk akkoord, in het leven geroepen. De vraag in gemeenschappelijk akkoord wordt ingediend bij de griffie van de betrokken rechtbank. Een schriftelijke procedure wordt ingeleid bij de magistraat. De rechter neemt binnen de 15 dagen een beschikking. Het gebrek aan een beslissing binnen deze termijn geldt als doorverwijzing of het aanvaarden van de verandering van taal. De griffie betekent de beschikking, of het gebrek aan beschikking, aan de partijen en aan de rechtbank waarnaar de zaak wordt verwezen.

Vrijwillige verschijning
Wanneer de partijen in het gerechtelijk arrondissement Brussel gedomicilieerd zijn en indien zij, na het ontstaan van het geschil, een onderlinge overeenstemming bereiken over de taal van de rechtspleging, dan kunnen zij vrijwillig voor de bevoegde Nederlandstalige of Franstalige rechtbanken van hun keuze verschijnen of er een gezamenlijk verzoekschrift indienen (nieuw art. 7ter, taalwet gerechtszaken, ingevoegd door art. 52, wet van 19 juli over de hervorming van het gerechtelijk arrondissement Brussel).

Appreciatiebevoegdheid rechter
In burgerlijke zaken wordt voor verweerders die in de 6 randgemeenten en de 19 Brusselse gemeenten gedomicilieerd zijn, de appreciatiebevoegdheid van de rechter bij een aanvraag tot taalwijziging en/of doorverwijzing voor alle rechtscolleges beperkt tot de volgende twee motieven: wanneer de taalverandering tegengesteld is aan de taal van de meerderheid van de pertinente dossierstukken of aan de taal van de arbeidsverhouding.
Voor de administratieve overheden blijft de toestand ongewijzigd. Zij blijven, wanneer zij een aanvraag indienen om te veranderen van taal of om door te verwijzen, onderworpen aan de op de taalkennis gebaseerde appreciatiebevoegdheid van de magistraat.

Beroepsrecht
Bij schending van deze rechten en procedurele waarborgen, zal een onmiddellijk beroepsrecht en met volle rechtsmacht voor de verenigde Nederlandstalige en Franstalige arrondissementsrechtbanken worden ingesteld.
Het voorzitterschap van dit rechtscollege wordt alternerend waargenomen door een Franstalige en een Nederlandstalige magistraat, volgens een rol die is vastgelegd bij het begin van het gerechtelijk jaar. De procedure zal een procedure zoals in kort geding zijn.

Toelage voor tweetaligheid
De leden van de griffies, van de parketsecretariaten en de personeelsleden van niveau A die het bewijs leveren van de grondige kennis van de tweede taal krijgen een maandelijkse toelage van 110 euro. Dit op voorwaarde dat zij hun ambt uitoefenen bij een rechtscollege waar ten minste een deel van de magistraten of van de leden van de griffie of het parketsecretariaat het bewijs moeten leveren van de kennis van meer dan een landstaal.
De leden van de griffies, van de parketsecretariaten en de personeelsleden van niveau A die het bewijs leveren van de functionele kennis van de tweede taal krijgen een maandelijkse toelage van 60 euro. Dit op voorwaarde dat zij hun ambt uitoefenen bij een rechtscollege waar ten minste een deel van de magistraten of van de leden van de griffie of het parketsecretariaat het bewijs moeten leveren van de kennis van meer dan een landstaal.

Essentiële elementen gebruik der talen in gerechtszaken

De essentiële elementen van de hervorming van het gerechtelijk arrondissement Brussel m.b.t. het gebruik der talen en de ermee overeenstemmende aspecten inzake het parket, de zetel en het rechtsgebied, kunnen enkel worden gewijzigd bij een wet die wordt aangenomen met een bijzondere meerderheid (twee derde-meerdereid én een meerderheid in beide taalgroepen). Dat wordt ook zo ingeschreven in de Grondwet (nieuw art. 157bis, ingevoegd bij art. 1, Herziening van de Grondwet van 19 juli 2012).

De essentiële elementen van de hervorming van het gerechtelijk arrondissement Brussel m.b.t. het gebruik der talen zijn:

de regels voor de wijziging van taal of de verwijzing naar een rechtscollege van de andere taalrol;

de regels voor de vrijwillige verschijning voor de rechtbank van de taal van hun keuze;

de detachering van functioneel tweetalige Franstalige magistraten van het parket van Brussel naar dat van Halle-Vilvoorde met het oog op het prioritair behandelen van Franstalige zaken;

het onmiddellijk beroepsrecht bij schending van deze rechten;

het behoud van het territoriaal rechtsgebied van de rechtscolleges van het gerechtelijk arrondissement Brussel;

het behoud van het territoriaal rechtsgebied van de twee parketten van het gerechtelijk arrondissement Brussel;

de oprichting van het coördinatiecomité en de regels om het overleg tussen het parket van Brussel en het parket van Halle-Vilvoorde te verzekeren.

Overgangsbepalingen en inwerkingtreding

De wet van 19 juli 2012 over de hervorming van het gerechtelijk arrondissement Brussel treedt, samen met het nieuwe artikel 157bis van de Grondwet, in werking zodra elk van de nieuwe kaders en elk van de taalkaders voor 90%, overeenkomstig artikel 57 tot 60 van de wet van 19 juli 2012, ingevuld zijn.

De Koning stelt bij besluit vast dat deze voorwaarden vervuld zijn.
De bepalingen van de wet van 19 juli 2012 zijn in hun geheel van toepassing de eerste dag van de tweede maand die volgt op de bekendmaking van dit besluit in het Belgisch Staatsblad.

Alle ovegangsbepalingen (hoofdstuk 5) en de artikelen 57 tot 60 van de wet van 19 juli 2012 treden in werking op 22 augustus 2012.

Comité ter opvolging van procedure van inwerkingtreding

Op 22 augustus 2012 wordt er een comité opgericht ter opvolging van de procedure van de inwerkingtreding van de hervorming van het gerechtelijk arrondissement Brussel.
Dit comité bestaat uit maximum 15 leden, waaronder de eerste minister, de twee staatssecretarissen voor Staatshervorming, de minister van Justitie, en de minister belast met Ambtenarenzaken.
Het comité stelt ten laatste op 30 december 2012 en op 30 juni 2013 een diagnose op van de stand van zaken, en bereidt eventueel te nemen aanvullende maatregelen voor, om te slagen in de inwerkingtreding van de hervorming op 1 januari 2014.

Bron: Wet van 19 juli 2012 betreffende de hervorming van het gerechtelijk arrondissement Brussel, BS 22 augustus 2012 (ed. 1), 49.293.

Bron: Herziening van de Grondwet van 19 juli 2012. Invoeging van een artikel 157bis in de Grondwet, BS 22 augustus 2012 (ed. 1), 49.248.

Zie ook:
- Gerechtelijk Wetboek van 10 oktober 1967, BS 31 oktober 1967.
- Wet van 15 juni 1935 op het gebruik der talen in gerechtszaken, BS 22 juni 1935 (taalwet gerechtszaken)