Gemeenschapswachten krijgen meer bevoegdheden

Onze gemeenschapswachten krijgen meer bevoegdheden. Vanaf 9 februari 2014 mogen ze ook mondelinge conflicten op de openbare weg beheren, schoolgaande kinderen begeleiden en voorlichting geven in sociale wooncomplexen. Daarnaast wordt hun werkterrein uitgebreid en krijgt de opleiding tot gemeenschapswacht een nieuwe dynamiek. De regering introduceert ook een uniforme identificatiekaart en strenge sancties bij inbreuken op het uniform en de uitoefening van de bevoegdheden. Met dit alles wil de regering de functie herwaarderen en de politiediensten ontlasten.

Meer bevoegdheden

Onze gemeenschapswachten zijn er om het veiligheidsgevoel bij de burger te verhogen. Ze moeten openbare overlast en criminaliteit proberen te voorkomen. In dat opzicht zullen ze zich voortaan ook richten op de preventie van mondelinge conflicten. Ze mogen zich mengen in de discussies wanneer dat zonder geweld of dwang kan.

Ook nieuw in het takenpakket is de begeleiding van schoolgaande kinderen. Het gaat daarbij om kinderen, meestal uit dezelfde wijken of stadsgedeelten, die in groep te voet of per fiets naar school gaan of terugkeren naar huis. Het is de bedoeling om te voorkomen dat de kinderen slachtoffer worden van een verkeersongeval, overlast of een ander misdrijf.

Tot slot kunnen de gemeenschapswachten nu ook burgers voorlichten en sensibiliseren over veiligheid- en criminaliteitspreventie in de gemeenschappelijke delen van wooncomplexen voor sociale huisvesting.

Merk op dat de taken die gemeenschapswachten kunnen uitoefenen in de wet niet meer worden toegewezen aan de Dienst Gemeenschapswachten maar aan de gemeenschapswachten zelf.

Inschakelen waar nodig

Het werkterrein van de gemeenschapswachten is niet langer beperkt tot de openbare plaatsen of de openbare wegen van de gemeenten of tot de plaatsen waar een overheidsevenement plaatsvindt. Gemeenten kunnen hun gemeenschapswachten vanaf nu ook inzetten op plaatsen die behoren tot het openbaar domein en die publiek toegankelijk zijn. Dit betekent dat gemeentehuizen, het onthaal en de parkings van ziekenhuizen, gemeentelijke sportcomplexen, enz. voortaan tot hun werkterrein behoren. Optreden op publiek toegankelijke plaatsen in beheer van een concessiehouder blijft verboden. Dat is bijvoorbeeld het geval voor horecazaken in de bossen van een openbaar domein die worden uitgebaat door een concessiehouder.

Het actiegebied van de gemeenschapswachten is ook niet meer beperkt tot de grens van de politiezone. De organiserende gemeente kan met om het even welke andere gemeente een akkoord sluiten. Gemeenten kunnen hun gemeenschapswachten vanaf nu dus inschakelen waar nodig.

De wetgever laat gemeenten uitdrukkelijk toe om gemeenschapswachten aan het werk te zetten in recreatiedomeinen die tot een publiekrechtelijke rechtspersoon behoren wanneer die rechtspersoon daarmee akkoord gaat.

Meergemeentelijke Dienst Gemeenschapswachten

Wanneer een gemeente gemeenschapswachten wil inzetten, moet ze in principe ook een Dienst Gemeenschapswachten oprichten. Dit geeft vaak problemen in kleinere gemeenten met slechts één of twee gemeenschapswachten. Daarom laat de wetgever nu toe dat twee of meer gemeenten samen een 'Meergemeentelijke Dienst Gemeenschapswachten' oprichten. Dit heeft als voordeel dat voor alle deelnemende gemeenten slechts één gemeenteambtenaar moet worden belast met de leiding van de dienst. Bovendien is ook maar één locatie nodig.

De betrokken gemeenteraden moeten een overeenkomst afsluiten waarin de meergemeentelijke dienst wordt opgericht, de activiteiten worden omschreven, de leidinggevende ambtenaar wordt aangeduid, zijn organisatie, de manier waarop het personeel wordt ingezet en de financieringswijze wordt bepaald.

Het personeel dat deel uit maakt van de dienst blijft aangeworven onder het statuut of de overeenkomst die het aan zijn gemeente van herkomst bindt. De organiserende gemeenten zijn hoofdelijk aansprakelijk ten aan zien van derden.

De gemeenten moeten ook een overeenkomst sluiten met de lokale politie (of politiezone) waarin een contactpersoon wordt aangewezen.

Geen Dienst Gemeenschapswachten

Gemeenteambtenaren die uitsluitend kinderen, scholieren, personen met een beperkte mobiliteit en ouderen helpen met oversteken en/of beleidsmatig en conceptueel werk uitvoeren worden niet als gemeenschapswacht beschouwd. In dit geval is de gemeente niet verplicht om een Dienst Gemeenschapswachten op te richten.

Opleiding gemeenschapswachten

Om de kwaliteit van de opleiding tot gemeenschapswacht te verbeteren, wordt de leerstof uitgebreid. Onder meer met redactionele vaardigheden, sport/conditietraining en conflictbeheersing. Geïnteresseerde gemeenschapswachten zijn op die manier ook beter voorbereid om de selectieproeven voor politieagent af te leggen. Nieuw is ook dat wie niet slaagt in de examens, wel de taken van gemeenschapswacht mag uitoefenen, maar niet wordt toegelaten tot de opleiding van gemeenschapswacht-vaststeller.

Deelnemen aan de opleiding tot gemeenschapswacht kan voortaan alleen wanneer uit een recent uittreksel uit het strafregister blijkt dat men niet veroordeeld is, zelfs niet met uitstel, tot een correctionele of een criminele straf bestaande uit een boete, een werkstraf of gevangenisstraf (behalve veroordelingen voor inbreuken op de verkeerswetgeving). Kandidaten moeten ook, via een identiteitsdocument of historiek uit het bevolkingsregister, bewijzen dat ze voor wat betreft de gemeenschapswachtenvaststeller de Belgische nationaliteit hebben en voor wat betreft de gemeenschapswacht, onderdaan zijn van een lidstaat van de Europese Unie of van een andere staat en in dit laatste geval, sedert drie jaar zijn wettige hoofdverblijfplaats hebben in België.

Scholen mogen niet langer kandidaten inschrijven die niet aan deze voorwaarden voldoen.

Uniforme identificatiekaart en strenge sancties

Er komt een uniforme identificatiekaart voor alle gemeenschapswachten. De minister van Binnenlandse Zaken zal het model vastleggen. De kaart zal ook door de minister worden uitgereikt, en niet langer door de burgemeesters.

De minister zal ook nauwer toekijken op eventuele inbreuken op de werkkledij, de identificatiekaart en de uitoefening van de bevoegdheden. Wanneer niet wordt gereageerd op 2 waarschuwingen volgen administratieve geldboetes van 1.000 tot 2.500 euro per gemeenschapswacht die een inbreuk pleegt. In geval van een meergemeentelijke dienst gemeenschapswachten bepalen de organiserende gemeenten de verdeelsleutel van de boete zelf.

9 februari

De wet van 13 januari 2014 treedt in werking op 9 februari 2014, 10 dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad.

Bron: Wet van 13 januari 2014 tot wijziging van de wet van 15 mei 2007 tot instelling van de functie van gemeenschapswacht, tot instelling van de dienst gemeenschapswachten en tot wijziging van artikel 119bis van de nieuwe gemeentewet, BS 30 januari 2014.

Zie ook
Wet van 15 mei 2007 tot instelling van de functie van gemeenschapswacht, tot instelling van de dienst gemeenschapswachten en tot wijziging van artikel 119bis van de nieuwe gemeentewet, BS 29 juni 2007.
Wetsontwerp tot wijziging van de wet van 15 mei 2007 tot instelling van de functie van gemeenschapswacht, tot instelling van de dienst gemeenschapswachten en tot wijziging van artikel 119bis van de nieuwe Gemeentewet, Parl. St. Kamer 2013, nr. 3223/001.