Grondwettelijk Hof vernietigt systematische naaktfouilles gedetineerden

Systematische naaktfouilles van gedetineerden die de gevangenis binnenkomen, in een strafcel worden geplaatst of in contact zijn geweest met externen zijn niet meer toegestaan. Het Grondwettelijk Hof heeft dit onderdeel uit de Basiswet Gevangeniswezen op 29 januari 2014 vernietigt. De procedure ?doet op discriminerende wijze afbreuk aan het verbod om op vernederende wijze te worden behandeld?.

Naaktfouille op standaardmomenten

Sinds 16 september 2013 kunnen penitentiaire beambten gedetineerden op een aantal standaardmomenten onderwerpen aan een naaktfouille, zonder dat ze daarvoor eerst de toestemming moeten krijgen van de gevangenisdirecteur. Wel moet de directeur binnen de 24uur na de fouille aan de gedetineerde schriftelijke laten weten waarom de controle werd uitgevoerd. De Basiswet Gevangeniswezen laat deze systematische naaktfouilles toe wanneer gedetineerden de gevangenis (terug) binnenkomen, wanneer ze in een beveiligde cel of strafcel worden geplaatst of na het bezoek van externen dat niet in een lokaal met transparante wand plaatsvond.

De wijziging werd ingevoerd door de wet van 1 juli 2013. Bedoeling was de administratieve last voor de penitentiaire beambten te verminderen en de veiligheid te verhogen. Tot 19 september was een naaktfouille immers alleen toegestaan wanneer er individuele aanwijzingen waren dat het onderzoek aan de kledij niet volstond. De beambte had toestemming nodig van de directeur en die moest schriftelijk worden bekend gemaakt aan de gedetineerde voor de fouille kon plaatsvinden. Volgens de federale overheid konden beambten die tijd nuttiger besteden. Bovendien gaf het gedetineerden de mogelijkheid om binnengesmokkelde spullen verbergen.

Geschorst en vernietigd

De procedure werd op 12 september 2013 aangevochten bij het Grondwettelijk Hof. Volgens de verzoekende partij vormen systematische naaktfouilles waarbij de noodzaak ervan niet individueel wordt beoordeeld een onmenselijke en vernederende behandeling.

Het Hof volgde deze logica en schorste de maatregel op 30 oktober 2013. Het Hof baseerde zich onder meer op de rechtspraak van het Europees Hof voor de rechten van de Mens. Het EHRM stelt dat 'een fouillering op het lichaam noodzakelijk kan zijn om de orde en de veiligheid in de gevangenis te handhaven en het plegen van misdrijven te voorkomen, maar alleen wanneer het gedrag van gedetineerde daartoe aanleiding geeft'.

Stelselmatige fouilles telkens als een gedetineerde de gevangenis betreedt, in een beveiligde cel wordt geplaatst of in een strafcel wordt opgesloten of bezoek heeft ontvangen, gaat volgens het Grondwettelijk Hof verder dan wat strikt noodzakelijk is. 'Er kan immers niet worden aangenomen dat elk van die situaties, voor elke gedetineerde, een verhoogd risico voor de veiligheid of de orde in de gevangenis doet ontstaan'. Het stelselmatig fouilleren van gedetineerden, zonder precieze verantwoording van zijn gedrag, doet dan ook 'op discriminerende wijze afbreuk aan het verbod om op een vernederende wijze te worden behandeld'.

Het Hof heeft de procedure op 29 januari 2014, enkele maanden na de schorsing, definitief vernietigd.

Bron: GwH 29 januari 2014, nr. 20/2014.